Mutfak Tüpü Nasıl Takılır? Resimli Anlatım ve Güvenlik Kontrolü

Önce şunu belirleyin: elinizdeki tüp hangisi?

Türkiye’de 12 kg’lık ev tüpü iki farklı gövde ve iki farklı vana tipiyle satılıyor. “Dedantörü taktım ama oturmuyor” şikâyetinin sebebi neredeyse her zaman budur: yanlış dedantör.

İkisinin içinde de aynı 12 kg LPG var; fark yalnızca bağlantıda. Bu yüzden tüpü değiştirirken markayı değil, tipi sorun. Uzun tüp kullanıyorsanız ve bayi şişman tüp getirdiyse, elinizdeki dedantör ve hortum o tüpe uymaz.

Bu yazıdaki resimli anlatım siboplu (üstten geçmeli) tüp üzerinden ilerliyor; vanalı uzun tüpte fark, dedantörün üstten bastırılarak değil, vana ağzına vidalanarak takılmasıdır. Uzun tüp dedantörlerinin çoğu ters diştir: sıkmak için saat yönünün tersine çevirirsiniz.

Adım adım: mutfak tüpü nasıl takılır (resimli anlatım)

1. Dedantörün mandalını kapatın

Boş tüpü sökmeye başlamadan önce dedantörün mandalını kapalı (off) konuma getirin. Mandal modele göre üstte ya da yanda olabilir; kolun aşağı indirilmiş ya da düğmenin çevrilmiş hâli kapalı demektir.

Tüpte gaz kalmadığını sanıyor olabilirsiniz ama tüpler nadiren tam boşalır; dipte her zaman bir miktar sıvı LPG kalır. Mandalı kapatmadan sökerseniz bu artık gaz odaya boşalır.

2. Dedantörü tüpten çıkarın

Siboplu tüpte dedantörün alt plastik bileziğini iki elinizle kavrayın, aşağı doğru bastırıp yukarı çekerek yerinden çıkarın. Zor çıkıyorsa zorlamayın: büyük ihtimalle mandal hâlâ açık.

Vanalı uzun tüpte ise dedantör vidalıdır; uygun anahtarla saat yönünde çevirerek gevşetirsiniz (ters diş olduğu için sökme yönü de terstir).

3. Boş tüpü çıkarın ve kapağını takın

Dedantör çıktıktan sonra boş tüpün ağzındaki koruyucu kapağı geri takın ve tüpü mutfaktan çıkarın. Boş tüp de dolu tüp gibi muamele görmelidir: dik durmalı, güneş görmemeli, ısı kaynağının yanında beklememelidir. İçinde kalan gaz-hava karışımı, dolu tüpten bile tehlikeli olabilir.

4. Yeni tüpün emniyet mührünü çıkarın

Yeni tüpün ağzında shrink film ve çıtçıt kapak bulunur. Bunlar dolum tesisinden sonra tüpün açılmadığının kanıtıdır: mühür yırtılmış ya da kapak eksikse tüpü teslim almayın.

Mührü çıkarırken bıçağı vananın gövdesine değil, plastiğe doğrultun. Mühür çıktıktan sonra vana ağzını gözle kontrol edin: içinde toz, kum ya da yabancı cisim varsa temiz bir bezle silin.

5. Dedantörü yeni tüpe oturtun

Bu adımın ön koşulu: mandal açık olmalı. Siboplu dedantör, mandal kapalıyken tüpe geçmez — zorlarsanız hem contayı hem sibopun ağzını bozarsınız.

Dedantörü tüp ağzına dik hizalayın, eğik bastırmayın. Yerine oturduğunda hafif bir “klik” hissedersiniz ve dedantör artık elle sağa sola oynamaz.

Contayı her tüp değişiminde yenileyin. Dedantörün içindeki lastik conta, tekrar tekrar takıp çıkarmayla ezilir ve sızdırmaya başlar. Bayiler yanlarında yedek conta taşır; istemekten çekinmeyin.

6. Mandalı kapatın, sonra gazı açın

Dedantör yerine oturduktan sonra önce mandalı kapatın. Sıralamanın mantığı şu: dedantör ancak mandal açıkken takılır, ama kaçak testini yapmadan gazı hatta vermek istemezsiniz. Bu yüzden takma biter bitmez mandal kapanır, kaçak testi yapılır, sonra gaz açılır.

Gazı açmak için mandalı açık konuma getirmeniz yeterli; vanalı tüplerde ayrıca tüpün musluğunu saat yönünün tersine çevirirsiniz.

7. Kaçak testini yapın, sonra ocağı deneyin

Ocağı yakmadan önce mutlaka kaçak testi yapın. Bir bardak suya bulaşık deterjanı katıp bol köpük elde edin ve bu köpüğü bir fırça ya da süngerle üç noktaya sürün:

1. Dedantörün tüpe oturduğu yer
2. Hortumun dedantöre bağlandığı kelepçe
3. Hortumun ocağa bağlandığı kelepçe

Bu noktalardan birinde köpük kabarcık yapıyorsa kaçak var demektir. O anda mandalı kapatın, pencereyi açın ve bayiyi arayın.

Test temizse ocağın düğmesini açıp ateşleyin. Doğru yanan bir ocak mavi alev verir. Alev sarı, turuncu ya da uçlarından titriyorsa gaz-hava ayarı bozuktur; ocağın memelerinde tıkanıklık veya yanlış dedantör basıncı olabilir.

Tüp nasıl kapatılır, nasıl açılır, nasıl sökülür

Bunlar aynı mekanizmanın üç farklı sorusu.

Kapatmak. Siboplu tüpte dedantörün mandalını aşağı indirmek (off konumu) yeterlidir. Vanalı uzun tüpte ayrıca tüpün musluğunu saat yönünde sıkarak kapatırsınız. Ocağı kapatmak gazı kesmez; hattaki gaz hortumda ve dedantörde kalmaya devam eder.

Ne zaman kapatmalı? Yemek bittikten sonra her seferinde kapatmak abartı değildir ama asıl önemli olan iki durumdur: gece yatarken ve evden birkaç günlüğüne ayrılırken. Hortumdaki mikro kaçaklar kimse yokken saatlerce birikir ve LPG yere çöktüğü için burun hizanızda kokmayabilir.

Açmak. Mandalı yukarı kaldırın; vanalı tüpte musluğu saat yönünün tersine çevirin. Uzun süre kapalı kalmış bir tüpü açarken ocağı hemen yakmayın, birkaç saniye bekleyin.

Sökmek. Sıra şudur: ocağı kapat → mandalı kapat → dedantörü çıkar → tüpün kapağını tak. Hortumu sökmeniz gerekmiyorsa kelepçeye dokunmayın; her sökülüp takılan kelepçe biraz daha gevşer.

Bakım takvimi: asıl tehlike burada

Tüp takmak bir kerelik iştir; kaçaklar ise yıpranan parçalardan çıkar. Türkiye’de dağıtıcı firmaların verdiği periyotlar nettir:

• Her tüp değişiminde
  Conta yenilenir. Dedantörün içindeki lastik conta tek kullanımlık gibi düşünülmelidir; ezilmiş, sertleşmiş ya da çatlamış bir conta en sık kaçak sebebidir.
• 3 yılda bir
  Hortum değişir. TS 1846 standardına uygun, TSE belgeli LPG hortumu kullanılır. Hortumun üzerinde üretim tarihi yazar; süreyi oradan sayın. Çatlak, sertleşme ya da yağ bulaşığı varsa süreyi beklemeyin.
• 10 yılda bir
  Dedantör değişir. TS EN 16129 belgeli, çıkışı 30 mbar olan bir dedantör kullanılmalıdır. Metal gövdeli modeller tercih edilir.
• Her ay gözle
  Kelepçeler ve hortum yolu. Kelepçelerin gevşeyip gevşemediğine, hortumun ocağın sıcak yüzeyine ya da fırının arkasına temas edip etmediğine bakın.

Hortumla ilgili üç kural: uzunluğu 1,5 metreyi geçmemeli, tek parça olmalı (ek yapılmış hortum yasaktır), ve iki ucunda da kelepçe bulunmalıdır. Hortumun tüpün arkasından dolanması, ocağın altından geçmesi ya da mobilyayla ezilmesi de yaygın hatadır.

Tüpü nereye koymalı

• Dik konumda. Yatık kullanılan tüpten sıvı LPG çıkar; sıvı faz dedantörden geçtiğinde alev kontrolsüz büyür.
• Cihazdan alçakta. Tüp, beslediği ocaktan daha yüksekte durmamalıdır.
• Isı kaynağından en az 1 metre uzakta. Kalorifer, soba, fırın, doğrudan güneş — hepsi tüpün iç basıncını yükseltir.
• Havalandırılan bir yerde. Kapalı, hava almayan dolap içine tüp konmaz. LPG havadan ağır olduğu için bodrum ve zemin altı en riskli yerdir: sızan gaz oradan çıkamaz, birikir.
• Yedek tüp de aynı kurallara tabidir. Balkonda güneşin altında bekleyen dolu yedek tüp, mutfaktakinden daha tehlikelidir.

Gaz kokusu alırsanız

LPG aslında kokusuzdur; hissettiğiniz o keskin sarımsak benzeri koku, kaçağı fark edebilesiniz diye içine bilerek katılan kokulandırıcıdır. Yani koku bir arıza değil, çalışan bir güvenlik sistemidir.

Koku aldığınızda sırayla:

1. Ateş kaynağı yaratmayın. Çakmak, kibrit, sigara yok.
2. Elektrik düğmelerine dokunmayın. Ne açın ne kapatın; aspiratörü de çalıştırmayın. Düğmedeki kıvılcım ateşleme kaynağıdır. Telefonu da içeride kullanmayın.
3. Dedantörün mandalını kapatın.
4. Kapı ve pencereleri açın. Gaz yerde biriktiği için süpürgeyle zemine doğru hava akımı yaratmak, kapıyı açık tutmak işe yarar.
5. Mümkünse tüpü açık havaya çıkarın.
6. Dışarıdan arayın: 112 acil çağrı merkezi ve tüpün dağıtıcı firmasının çağrı hattı.

Asla yapılmaması gerekenler

1. Tüpü kendiniz doldurmayın, tüpten tüpe gaz aktarmayın. LPG dolumu yalnızca lisanslı dolum tesislerinde yapılır. Aktarma sırasında dışarı çıkan sıvı LPG hem ciddi soğuk yanığı yapar hem de zeminde birikip patlayıcı bir bulut oluşturur.
2. Boş tüpü kesmeyin, delmeyin, matkap vurmayın. “Nasıl olsa boş” diye kesilen tüplerde içeride kalan gaz-hava karışımı, kesme sırasındaki kıvılcımla patlar. Boş tüp bayiye iade edilir.
3. Tüpü kombiye bağlamayın. Kombiler doğalgaz için tasarlanmıştır; LPG ile çalışmaları için üretici onaylı dönüşüm kiti ve yetkili servis gerekir. Ayrıca tek bir 12 kg tüpün buharlaşma kapasitesi bir kombinin sürekli gaz talebini karşılamaz: tüp buzlanır, basınç düşer, cihaz arızalanır.
4. Tüpü ısıtmayın. Kışın “gaz gelmiyor” diye tüpe sıcak su dökmek, üstüne battaniye sarmak ya da yanına ısıtıcı koymak yaygın ve ölümcül bir hatadır.
5. Ocak üstüne büyük tencere koyup piknik tüpü kullanmayın. 20 cm’den geniş bir tencere piknik tüpünün üzerine oturduğunda ısıyı tüpe geri yansıtır ve iç basıncı tehlikeli biçimde yükseltir.
6. Hortumu uzatmak için ek yapmayın. İki parça hortumun birleşim yeri kaçağın en olası noktasıdır.
7. Alevle kaçak aramayın.

Sık Sorulan Sorular

Mutfak tüpü nasıl takılır? Ocak kapalıyken dedantörün mandalını kapatın, dedantörü boş tüpten çıkarın, yeni tüpün emniyet mührünü açın, contayı yenileyin ve dedantörü mandalı açık konumdayken tüp ağzına dik olarak oturtun. Ardından mandalı kapatıp sabun köpüğüyle kaçak testi yapın, test temizse gazı açıp ocağı deneyin.

Mutfak tüpünü kendim takabilir miyim? 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu’na göre 2 kg üzerindeki tüplerin teslimi ve bağlantısı yetkili bayi tarafından yapılır. Uygulamada bağlantıyı çoğu kişi kendisi yapıyor; bu durumda en azından kaçak testini atlamamak ve conta, hortum, kelepçe kontrolünü yapmak gerekir.

Mutfak tüpü nasıl değiştirilir? Değiştirme işlemi takma işleminin aynısıdır: mandalı kapat, dedantörü sök, boş tüpün kapağını tak, yeni tüpün mührünü aç, contayı yenile, dedantörü tak, kaçak testi yap. Boş tüpü bayiye iade edin.

Mutfak tüpü nasıl kapatılır? Siboplu tüpte dedantörün mandalını aşağı indirmek yeterlidir. Vanalı uzun tüpte ayrıca tüpün musluğunu saat yönünde çevirerek kapatın. Ocağı kapatmak tüpü kapatmaz.

Mutfak tüpü nasıl açılır? Dedantörün mandalını yukarı kaldırın; vanalı tüpte musluğu saat yönünün tersine çevirin. Uzun süre kapalı kalmışsa ocağı yakmadan birkaç saniye bekleyin.

Mutfak tüpü nasıl sökülür? Sırayla: ocağı kapatın, dedantörün mandalını kapatın, siboplu tüpte dedantörün alt bileziğini kavrayıp yukarı çekin, vanalı tüpte anahtarla saat yönünde çevirerek gevşetin. Sonra boş tüpün koruyucu kapağını takın.

Dedantör tüpe geçmiyor, ne yapmalıyım? İki sebep vardır. Birincisi mandal kapalıdır — siboplu dedantör mandal kapalıyken tüpe girmez. İkincisi elinizdeki dedantör yanlış tiptir: şişman (36 cm) tüpe şişman tüp dedantörü, uzun (30 cm) tüpe uzun tüp dedantörü takılır. Zorlamayın, doğru dedantörü temin edin.

Mutfak tüpü dedantörü nasıl takılır? Mandal açık konumdayken dedantörü tüp ağzına dik hizalayıp yerine bastırın; oturduğunda hafif bir klik hissedilir ve dedantör oynamaz. Uzun tüpte ise dedantör vana ağzına vidalanır ve çoğu modelde ters dişlidir, yani sıkmak için saat yönünün tersine çevrilir.

Mutfak tüpü başlığı (kafası) nasıl takılır? “Başlık” ya da “kafa” denen parça dedantördür. Takma yöntemi tüpün tipine göre değişir: siboplu tüpte üstten bastırılarak, vanalı tüpte vidalanarak takılır. Her iki durumda da conta yerinde ve sağlam olmalıdır.

Büyük mutfak tüpü nasıl takılır? 12 kg’lık tüplerin “büyük” olanı genelde şişman (tombul) tüptür: çapı 36 cm’dir, siboplu vana taşır ve Ø10 mm hortumla kullanılan şişman tüp dedantörü ister. Takma adımları aynıdır, yalnızca dedantör ve hortum çapı farklıdır.

Uzun tüp ile şişman tüp arasındaki fark nedir? İkisinde de 12 kg LPG vardır. Şişman tüp 36 cm çapında ve sibopludur; uzun tüp 30 cm çapında ve vanalıdır. Dedantörleri ve hortum çapları farklı olduğu için biri diğerinin ekipmanıyla kullanılamaz.

Mutfak tüpü nasıl bağlanır, hortum nasıl olmalı? Hortum TS 1846 standardına uygun ve TSE belgeli olmalı, tek parça ve en fazla 1,5 metre uzunlukta olmalı, hem dedantör hem cihaz tarafında kelepçeyle sabitlenmelidir. Ek yapılmış hortum kullanılmaz.

Hortum ve dedantör kaç yılda bir değiştirilir? Hortum 3 yılda bir, dedantör 10 yılda bir değiştirilir. Dedantörün contası ise her tüp değişiminde yenilenmelidir. Hortumun üzerindeki üretim tarihine bakarak süreyi takip edebilirsiniz.

Dedantörün basıncı kaç olmalı? Ev tipi kullanımda dedantör çıkışı 30 mbar’dır ve TS EN 16129 belgeli olmalıdır. Farklı basınçtaki bir dedantör alevin sarı yanmasına ya da yetersiz ısıya yol açar.

Tüpte kaçak olduğunu nasıl anlarım? Bulaşık deterjanlı sudan bol köpük yapıp dedantörün tüpe oturduğu yere ve hortumun iki ucundaki kelepçelere sürün. Köpük kabarcık yapıyorsa kaçak vardır. Kaçak aramak için asla alev kullanmayın.

Gaz kokusu alıyorum, ne yapmalıyım? Ateş yakmayın, elektrik düğmelerine ve aspiratöre dokunmayın, dedantörün mandalını kapatın, kapı ve pencereleri açın, mümkünse tüpü dışarı çıkarın ve dışarıdan 112’yi ve dağıtıcı firmanın çağrı hattını arayın.

LPG kokusuz mu? Saf LPG kokusuzdur. Aldığınız keskin koku, kaçağın fark edilebilmesi için gaza bilerek eklenen kokulandırıcıdır. Yani koku almanız sistemin çalıştığı anlamına gelir.

LPG havadan ağır mı, hafif mi? Havadan ağırdır. Bu yüzden kaçan gaz tavana yükselmez, zeminde birikir. Havalandırmayı yerden yapmak, bodrum ve zemin altı alanlarda tüp bulundurmamak bu yüzden önemlidir.

Mutfak tüpü nasıl doldurulur? Ev şartlarında doldurulamaz. LPG dolumu yalnızca lisanslı dolum tesislerinde, tartılarak ve kontrol edilerek yapılır. Tüpten tüpe gaz aktarmak hem yasa dışıdır hem de sıvı LPG’nin dışarı kaçması nedeniyle soğuk yanığı ve patlama riski taşır.

Mutfak tüpü nasıl yapılır? Tüp gövdeleri lisanslı imalat tesislerinde belirli çelik kalitesi, kaynak ve basınç testi şartlarıyla üretilir; ardından periyodik olarak muayeneden geçirilir. Evde tüp yapmak, başka bir kabı tüpe dönüştürmek ya da hasarlı bir tüpü tamir etmek mümkün değildir.

Boş tüpü kesip başka bir şey yapabilir miyim? Hayır. Boş görünen tüpte kalan gaz-hava karışımı, kesme veya delme sırasındaki kıvılcımla patlar. Boş tüpler bayiye iade edilir.

Kombiye mutfak tüpü takılır mı? Doğrudan takılmaz. Kombiler doğalgaz için tasarlanır; LPG ile çalışmaları üretici onaylı dönüşüm kiti ve yetkili servis müdahalesi gerektirir. Ayrıca tek bir 12 kg tüpün buharlaşma kapasitesi kombinin sürekli gaz talebini karşılamaz; tüp buzlanır ve basınç düşer.

Tüpü nereye koymalıyım? Dik, ocaktan alçak, ısı kaynağından en az 1 metre uzak ve havalandırılan bir yere. Kapalı dolap içine, bodruma ya da güneş gören balkona konmaz.

Kışın gaz gelmiyor, tüpü ısıtabilir miyim? Kesinlikle hayır. Sıcak su dökmek, battaniye sarmak ya da yanına ısıtıcı koymak iç basıncı tehlikeli seviyeye çıkarır. Soğukta gaz akışı düşüyorsa tüpü ısıtmak yerine daha ılık bir yere alın; kalıcı çözüm propan oranı yüksek tüp kullanmaktır.

Tüp bittiğini nasıl anlarım? Alev zayıflar ve sarıya döner, tüpü kaldırdığınızda hafiflemiş olur. Tüpün gövdesine ıslak elinizi sürerseniz sıvı seviyesinin bittiği yer soğuk hissedilir; bu, kalan gazı kabaca gösterir.

Yeni tüpün mührü yırtıksa ne yapmalıyım? Tüpü teslim almayın. Shrink film ve çıtçıt kapak, tüpün dolum tesisinden sonra açılmadığının kanıtıdır; mühür bozuksa tüpün eksik veya müdahale görmüş olma ihtimali vardır.

Kaynaklar

1. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu — 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu. https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-5590/5307-sayili-sivilastirilmis-petrol-gazlari-lpg-
2. Milangaz — Tüpgaz sıkça sorulan sorular: hortum ve dedantör değişim süreleri, kaçak durumunda yapılacaklar. https://milangaz.com.tr/tupgaz-sikca-sorulan-sorular.html
3. Aygaz — 12 kg ev tüpleri ve dedantör/bağlantı ekipmanları. https://www.aygaz.com.tr/urunler/tup-ekipmanlari-kid-164/dedantor-ve-baglanti-ekipmanlari-kid-199
4. İpragaz — Uzun tüp ve şişman tüp dedantörleri, hortum çapı ve güvenlik seti montajı. https://ipapp.ipragaz.com.tr/tum-urunler/uzun-tup-dedantoru